Al continue il viaç di Silvia Puntel a scuvierta di un bacon di storie di paîs
In curt sul numar passât: Una stanza un pouc granda, dulà che a sji implantava una sala da bal, dulà che a sji dava encja di bevi. A nassevin cussì i prins locâi publics, intor dai agns da prima vuera. Vin za scuviert che a esistevin i locâls “Da Kinop”, “Da Cudit”, oltri ai plui famôs “Di Peta” e “Di Eufemia”…
“Dandul”: Encja Plaças, cemût no, a veva la sô ostaria, si diseva “di Dandul”, dulà che cumò a sta la famea di Fabio, la veva un ciert Micolino Giobatta (che al era dal 1838) ma no i dava da vivi par parâ indevant la famea, e cussì a àn scugnût cjapâ la valîs, vendi la cjasa e lâ pal mont; prin son lâts in Francia e dopo in Brasîl. Podia jessi che aì di Tunina “di Jan” par vecjo seti stada una ostaria? Mi pâr di vei sintût alc o mi sbaglio? Se cualchidun s’al impensa che nus al fasi presint.
“Da Carlina”: Eco un ata che tancj mi àn nomenât, a era da Carlina, femina di Nel “Sati”, no sei rivada a capî cuant e par cetant timp che a à funzionât.
Pomas e verdures: Par pôcs agns (fin dal ‘800) ‘nd era encja una rivendite di “frutta e verdura” ta cjasa da Tuta “dal Re”. Si conta che la “Caena” (Puntel Maria “Comeli”) a veva aì dal fradi Colombo (nono di Maria di Beta) una stanzuta dulà che al vendeva chescj gjenars. No sai s’al à durât trop e ce grancj afârs che a podeva fâ, dato la miseria, a vendi forsi cualchi lop o carobulas, bagjigjis e via indevant. E ta cjasa da Luzia “da Calan” mi disin che si vendeva pan e forsi bevandas.
“Da Modesta”: Dal ’48 Modesta e Mosé “di Cunero” a àn tacât a fâ la cjasa nova in Leipà dongja il puint, l’an screada dal ’52 e dopo, tal ’56, a àn comprât la licenza da un da Siea par podei vendi vin al ingròs; chest al è durât fin dal ’80 dopo che al ere muart Mosè.
“Tambra”: Vin nomenât l’ostaria “da Carlina”, ecco che dopo un bon pôcs di agns propi aì, confinant, dal ’88 a àn fabricât da nûf una biela e moderna pizzerie, cul non di “Tambra”, gjestida da Evelina “Ninai” e dal so Reinold. Si veva fat un biel non, ma nol era tant a comut par rivâ sù (si sa che cumò ai cîr encja chel), strada streta, parchegjo piçul, cussì – tal 2002 – si son trasferîts dongja il puint di Sudri, dulà che di devant al è un grant plaçâl, e da aì la “Tambra” a continua la sô rinomada ativitât.
“Pakai”: Dopo che al ere brusât il paîs cul incendi dal 1874, Maieron Osvaldo “Pakai” (nassût tal 1860 e vivût fin dal 1928) al à pensât di fâsi una cjasuta tal Moscjart dongja la che a sta cumò la Josette. Al à pensât ben di vierzi ancje una ostaria par chei biâs che in chei timps a fruavin la straduta lant a pît par ogni necessitât, par lavôr o afârs cuant che a vevin di lâ a Paluça. Si scuegniva mangjâ fum su che stradas che sigûr nos erin asfaltadas. No ‘nd era trops motorizâts, doma bicicletas e cualchi cjaruç, cuindi al ere facil che si secjàs il glotidôr, a era propi una fortune podei fâ una pousa e podei bagnâ la lisia aì di Pakai. E di proposit ai veva dât il non di “Savoia al riposo”, in onôr encja ai reâi di chel timp. Passade al fî Osvaldo, dopo la muart da femina (1922), chest al à ceduda la licenza a sô sûr Margherita (par nou Magaita), maridada cun Matiz Giacomo “Sbogar”. Intant a àn ingrandida la cjasa e passâts cul ostaria di sora. Cul lâ dai agns la int a à tacât a motorizâsi e zirâ di plui, la ostaria a era daventada piçula e i aventôrs si erin srarîts. Magaita che intant a veva Tilio (il plui grant) maridât e po lât in America, Amato e la Wilma fantats, cul lôr aiût a à pensât di tornâ a començâ un ata volta e implantâsi insom dal Gleria ta crosadiça dulà che a era encja la fermada da coriera. Prin a àn fat il fabricât a un sol plan alçât, si entrava par devûr rispiet a cumò, a era una scjaluta di peton par rivâ tal curidôr che dopo al dava tal bar, nol veva il tet coma cumò, ma inveza una granda teraça. Par judâ a paiâ il debit dal nûf impegn, tancj si impensa di Magaita che a voltava dut il bosc: Plan dai Âi, Cenglarins, Cjaula Malîs, Codas, a foncs cuant che a era la stagjon, par vendi e cjapâ un franc. Ducj san che Amato al è simpri stât unic par sunâ la armonica, al era zovin e par chest al tirava dongja duta la zoventût, e no doma, cu la sô musica e ligrie. Jo mi impensi che una volta ai vevin taiât su pal bosc, puartadas las taias tal plaçal di front di Pakai e fat il tasson. Una mont di taias. Gno pari una sera al tardava a tornâ dal bosc e mê mari mi à mandada inscuintri. Lant chi lavi jù pal Pecol sintivi a sunâ difûr di Pakai, sei rivada jù e su la teraça dal ostaria ‘nd era un pôcs che a balavin e Amato che al faceva saltâ la fisarmonica compagnantla cun bielas scriuladas. Tu pos crodi se nol era aì gno pari che ai plaseva tant la compagnia, nol sentiva nencja la stracheça. L’ostaria a veva conservât il so non “Al riposo” cença Savoia che ormai a erin decjadûts. Dopo coma che si sa, la armonica di Amato insiema al “Trio Pakai” che intant si era format, a è daventada internazionâl, il folclôr e las nostas tradizions ta musica a àn varcât i confins e zirât il mont, fintramai in Sudafrica, America e cuasi dutas las nazions d’Europa, in regjon po a erin di cjasa a ogni sagra e fiesta, a erin ricjedûts pas sunadas, cjantadas, barzeletas, ma soradut pa comedia e i dispiets che scherzant si fasevin fra di lôr, tant che la ostaria di Pakai ormai a era conossuda par chel, cussì ai àn cambiât il non in “Bar Pakai”. Se tu disevas ai forescj che tu eras di Cleulis, ti disevin: «il paîs di Pakai», parcè che lui si vantava dapardut di jessi clevolan. Maridât cu la Josette, maridada la Wilma, muarts i vecjos, a àn continuât lôr e la fia Gina a mandâ indevant, zontant i alimentârs. Amato al faseva encje il taxist, ma a era la sô armoniche, specialmentri la domenie dopo di miesdì, che a tirava i clients coma moscjas ta mîl. Encje celebritâts a vegnivin a viodi e sintî Pakai, e enfra i taulins si podeva fâ encja cualchi balut. Dopo il mâl che lu veva cjapât, par no lassâ colâ chesta usança, tancj siei amiradôrs a vegnivin la domenie dantsi il cambio, a fâ una sunada. Cu la sô buina volontât al començava a riprendisi e a tornâ cun fadia e tant esercizi a cjapâ cà l’armoniche; si sperava che al tornàs coma prin, ma il destin lu à un ata volta colpît cença remission, cussì si è sindilât massa adora. La femina e la fia a àn tegnût dûr inmò cualchi an, ma cença Amato nol era compagn, si son rindudas, sierât e ritiradas tal Moscjart dulà che par vecjo a son partîts e cumò a custodissin cun orgoi ducj i trofeos e ricuarts da lôr storia. Cumò, dopo agns di silenzio, cul aiût di Diu, la ostaria di Pakai a torna a cjapâ vita. Francesco e la sô femina si son impegnâts par tornâla a vierzi. Nou ur augurìn cun dut il cûr che a veibin fortuna e che Pakai torni a puartâ chê alegrie che lu animava tal passât pal ben nosti e dal paîs.
Perdonaimi se par cualchidun mi sei slungjada ma doma parcè che ai conossût miôr la lôr storia.
(fin)
Silvia Puntel
Pubblicato da ivan